FOCUS ONLINE
http://www.focusdergisi.com.tr/doga/00054/
Yeryüzü
Lav akar gider...

Etna'dan yayılan kızıl dehşet, yerleşim birimlerine doğru ağır ağır ilerliyordu. Dünyanın farklı noktalarında da, yeryüzünün derinliklerinden fışkıran magma ırmakları katılaşıyor ve sütuna, girdaba, şelaleye ya da tünele benzeyen şaşırtıcı şekillere giriyor. Bazen de, bir canavarı anımsatıyor.

Hawai'deki bir püskürmeden sonra oluşmuş bir tür kaya. Su damlacıkları içeren okyanus rüzgârları, magmayı hemen soğutmuş, deniz suyu ve tuzla renklenmiş.
Magma, özellikle içerdiği silisyuma göre kategorize ediliyor. Yanardağın magmatik bölmelerinden birindeki basınç, magmatik kalıntı (kül ve lavla gazın şekil değiştirmesi) üretmezse, tehlikeli patlamalara yol açıp çevreye lav saçılmasına neden olabilir. Magma, uzaklaşılmasına izin vererek yavaşça ilerler.
Çevresindeki toprağa ve kayganlığına bağlı olarak, magma, değişik şekillerde katılaşır. Örneğin, halat şeklinde olanlar ya da lavın katılaşma aşaması sırasında hâlâ eriyen magmanın sürüklemesi yüzünden ortaya çıkan kıvrımlar. Hawaiili'ler bu tip lavlara "pahoehoe" adını vermişler: yani "üstünde acı hissetmeden yürüyebileceğiniz" anlamında. Tam tersi, taşlı ve kesici tiptekilere "aa" (kötü anlamında) deniyor. Boğumcuklar (nodüller) ise, suya bağlı soğumanın şekilleri büzmesiyle oluşuyor.

İtalya'daki Eolie, Etna, Vezüv gibi yanardağlardaki krater ağızlarında kükürt nedeniyle kireç tabakaları oluşuyor.
Yanardağ inzivaya çekilirse, uzun süre faaliyete geçmemesiyle oluşan tütenlerin (fumarola) çevresinden derinlere kadar inen su, daha sonra buhar olarak yukarıya doğru yükselir. Bu yolla oluşan karbondioksitten başka, tütenlerin ağzında kükürt yığınları meydana gelir. Kükürt, sarıdan turuncuya doğru renk değiştirerek billurlaşır. Kükürtlü buhar, sadece fazla miktarda oluştuğunda zararlı hale gelir.

Lavın çevreye yoğun bir şekilde yayılarak etkisini yavaş yavaş gösteren soğuma aşaması sırasında, ortaya sütun formunda bazalt kütleler çıkmış. Mükemmel bir altıgen olan bu formda, lav yığını büzülerek 120 derece açı yapacak şekilde kırılıyor. Lava bu şekli veren aşamaların sonuncusunda, magma ile magmayı oluşturan elementler kayganlaşıyor.




Giriş yap
Kullanıcı adı:
Şifre:
Üye olmak için tıklayınız ↓

[ Anasayfa Bize Ulaşın Künye Copyright İş Fırsatları ]
© Bu site, Doğan Burda Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş. tarafından T.C. yasalarına uygun olarak yayınlanmaktadır.
Sitenin isim ve yayın hakları Doğan Burda Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş.'ye aittir. Sitede yayınlanan yazı, fotoğraf, harita, illüstrasyon ve konuların her hakkı saklıdır. İzinsiz, kaynak gösterilerek dahi alıntı yapılamaz.
Bu bir Doğan Burda Digital servisidir.